Epicka, rozdział po rozdziale
Ramajana tańczona w Prambanan: Podążaj za historią
Bez dialogów, ponad dwustu wykonawców i fabuła, która pędzi do przodu. Poznaj cztery części i pięciu kluczowych bohaterów, zanim zacznie się gamelan, a cały wieczór nagle nabierze wyrazistości.
Check dates and availability ↗Opowieść opowiedziana bez ani jednego słowa
Ramajana wystawiana na tle Prambanan grana jest nieprzerwanie od 1961 roku i do dziś pozostaje – jak twierdzi organizator – najczęściej wystawianym dramatem tanecznym w Indonezji. Przez cały ten czas na scenie nikt nie wypowiedział ani jednego słowa. Historia opowiadana jest wyłącznie językiem tańca jawajskiego: skodyfikowanymi gestami dłoni, kątem nadgarstka, ciężarem postawy – wszystko to napędza żywa orkiestra gamelan, której tempo podpowiada, czy patrzysz na zaloty, czy na bitwę, zanim jeszcze zdążysz rozpoznać bohaterów. Dlatego kilka chwil przygotowania opłaca się tu nadzwyczajnie. Spektakl robi wrażenie w każdych okolicznościach – ogień, armia małp, rozmach obsady liczącej dwieście osób – ale gdy znasz już zarys historii, każda scena staje się czytelna, a wieczór zmienia się z pięknego widowiska w dramat, który naprawdę śledzisz.
Kto jest kim w dziesięć sekund
Pięć postaci niesie cały wieczór. Rama, wygnany książę i bohater eposu, tańczy w stylu wyrafinowanym — opanowanym, precyzyjnym, niemal niespiesznym nawet w walce, co w jawajskiej konwencji świadczy o szlachetności. Sinta, jego żona, odzwierciedla tę finezję; jej sceny stanowią emocjonalne serce opowieści. Lesmana, wierny młodszy brat Ramy, nie odstępuje go ani na krok. Rahwana, demoniczny król Alengki, który porywa Sintę, jest jego przeciwieństwem pod każdym względem: szeroka postawa, gwałtowne gesty, nagłe ruchy — siła bez zahamowań. A Hanuman, biały małpi generał, jest nie do przeoczenia: śnieżnobiały kostium, akrobatyka granicząca z popisem, ulubieniec publiczności od sześćdziesięciu lat. Gdy już odróżnisz finezję od siły i wypatrzysz białego małpa, każda scena na scenie stanie się dla ciebie czytelna.
Rozdział pierwszy — zawody, złota łania, porwanie
Wieczór otwiera się w dostatku, a kończy pierwszą część katastrofą. Rama zdobywa rękę Sinty w konkursie siły, lecz pałacowe intrygi skazują parę, wraz z Lesmaną, na wygnanie do lasu Dandaka. Tam Rahwana dostrzega Sintę i zastawia pułapkę: jeden z jego demonów przybiera postać złotej łani, tak czarującej, że Sinta błaga Ramę, by ją dla niej schwytał. Rama rusza w pogoń, Lesmana zostaje odciągnięty, a Sinta — sama, mimo ochronnego kręgu zakreślonego wokół niej — zostaje porwana przez Rahwanę i uniesiona ku jego wyspiarskiemu królestwu Alengka. Wielki ptak Jatayu atakuje porywacza w locie i zostaje śmiertelnie ranny, przeżywając na tyle długo, by opowiedzieć Ramie, co się stało. Uważaj na łanię: to jeden z najpiękniejszych solowych występów wieczoru i zawias, na którym obraca się cały epos.
Rozdział drugi — biały małp podpala miasto
Gdy Sinta znika, Rama zawiera sojusz z małpim królestwem, a Hanuman zostaje wysłany przodem jako wysłannik, by ją odnaleźć. Ten rozdział należy w całości do niego. Dociera do Alengki, odkrywa Sintę uwięzioną w ogrodzie Rahwany — odrzucającą zaloty demonicznego króla — i przekazuje jej pierścień Ramy jako dowód, że nadchodzi odsiecz. Potem daje się schwytać. Skazany na spalenie, Hanuman wywraca egzekucję na nice: z płonącym ogonem przeskakuje po dachach i podpala stolicę Rahwany, uciekając przez ogień, który sam wzniecił. Na scenie pod gołym niebem to scena, którą pamięta każdy — grana z prawdziwym ogniem na tle nocnego nieba — i to dlatego osoby odwiedzające po raz pierwszy powinny oprzeć się pokusie fotografowania wszystkiego: niektóre chwile lepiej po prostu oglądać.
Rozdział trzeci — wojna o Sintę
Sama akcja ratunkowa to epos w pełnej skali, a scena wypełnia się, by temu sprostać: armia małp Ramy przeciwko demonicznej hordzie Alengki — w tym momencie dwustuosobowa obsada przestaje brzmieć jak marketing, a zaczyna wyglądać jak choreografia. Bitwy nadchodzą falami. Gigantyczny brat Rahwany, Kumbakarna — tragiczna postać, która walczy za swoje królestwo, wiedząc, że jego król jest w błędzie — pada po ogromnym zmaganiu. Potem wojna zawęża się do dwóch postaci, o które zawsze chodziło: Rahwana przeciw Ramie, siła przeciw finezji, aż strzała Ramy trafia w cel i demoniczny król ginie. Gamelan pracuje tu najciężej i nawet bez ani jednego słowa nie będziesz mieć wątpliwości, która strona ma przewagę.
Rozdział czwarty — ogień, który dowodzi wszystkiego
Zwycięstwo nie jest zakończeniem. Połączony z Sintą po długiej niewoli Rama waha się — czy jej wierność może być ponad wszelką wątpliwość? Sinta odpowiada najsurowszym gestem eposu: wchodzi w ogień. Płomienie odmawiają jej skrzywdzenia, jej czystość zostaje udowodniona, a kochankowie zostają sobie przywróceni w obecności samych bogów. Po dwóch godzinach armii i płonących miast finał jest uderzająco cichy i introspekcyjny — i taki ma być: Ramajana zamyka się nie podbojem, lecz cnotą usprawiedliwioną. Gdy światła wracają, zmiana skali jest częścią przesłania: opowieść, która zaczęła się od złotej łani, kończy się jako medytacja nad wiernością, a publiczność wychodzi obok świątyń, na których ten epos został po raz pierwszy wykuty.
Ta sama historia, wykuta w kamieniu za sceną
Oto, co czyni Prambanan właściwym miejscem, by to oglądać: Ramajana jest dosłownie wbudowana w świątynie za tancerzami. Dziewięciowieczne balustrady kompleksu noszą płaskorzeźby opowiadające ten sam epos, scena po scenie, i opowiadają go w kamieniu od ponad tysiąca lat, zanim balet zaczął go opowiadać ruchem. Od maja do października, gdy przedstawienie gra na scenie pod gołym niebem z podświetlonymi wieżami w tle, płaskorzeźby i tancerze prowadzą tę samą historię kilkaset metrów od siebie. Nie musisz tego wiedzieć, by cieszyć się spektaklem — ale wiedza ta zamienia wieczór w teatrze w coś znacznie rzadszego: epos wystawiony przed własnym najstarszym ilustrowanym wydaniem.